Ah, zou dat geen goddelijke zegen zijn om “nee” te kunnen zeggen?
“Mag ik langskomen?”. “Nee, ik moet rusten”. “Kun je het voor mij doen?” “Nee, ik wil naar muziek luisteren.” “Kan ik je auto lenen voor halfuurtje?” “Nee, ik heb hem zelf nodig.” “Kun je mij helpen met mijn script?” “Nee, dat moet jezelf proberen te schrijven.” “Kom je naar mijn verjaardag de volgende week?” “Sorry, ik heb al een afspraak…”.
Een kort en eerlijk antwoord.

Valse beleefdheid

Maar wat gebeurt er met ons in dergelijke gevallen? Het lijkt alsof iedereen zijn tong inslikt als er een eerlijk antwoord wordt verwacht op vragen als:
“Mag ik binnenkomen?” - “Oh, ben jij dat? Ik kom net thuis van mij werk, maar kom binnen. Wil je iets drinken, misschien eten?”
“Wil je iets voor mij doen?” - “Nu? Ik zit te typen. Maar okay ik doe het voor jou. Ik kan wel twee uur later naar bed.”
“Kan ik je auto voor vandaag lenen?” - “Oh, mijn auto…Ik moet eigenlijk om 13.00uur bij de tandarts zijn. Maar, het maakt niet uit. Neem jij de auto, ik ga wel met de bus.”
“Kun je mij helpen met mijn script?” - “Jouw script? Waarover gaat het? Weet je nog niet precies? Okay, wij gaan samen eerst een plan maken. Maar nu moet ik eten, eet maar mee. Er is genoeg voor ons tweeën.”
“Kom je op mijn verjaardag?” - “Oh, ben je jarig? Natuurlijk kom ik. Ik ga mijn afspraak afzeggen op dinsdag…”

Hoeveel keer wordt men de dupe van de eigen valse beleefdheid? “Dit kan ik niet weigeren, anders kan hij (of zij) denken dat…” Wat hij (of zij) kan denken weet men niet precies en uiteindelijk blijkt dat men het hele leven niet voor zichzelf leeft, maar om onverwachte verzoekers, bezoekers, collega’s, kennissen enz. tevreden te stellen en te houden. Een klein waar verhaaltje illustreert dit.

Mijn vriendin

Na twee weken vakantie ben ik eindelijk thuis. In mijn geliefde stad, in mijn rustig huis met mijn dierbaren. Ik heb alles zó gemist, er is zó veel te vertellen. Nu kan ik een paar dagen lekker thuis blijven en genieten van het uitwisselen van nieuwtjes met mijn gezinsleden. Ik heb mij nog niet omgekleed of ik hoor van mijn dochter dat mijn vriendin een paar keer heeft gebeld en mij dringend wil spreken. “Welke vriendin?”, vraag ik verwonderd. Ik wàs toch met mijn vriendin op vakantie? Mijn dochter noemt ene S. uit Spanje. Het nieuws dat ik in Spanje een hele goede vriendin heb, verbaast mij enorm. Ik ben zeer nieuwsgierig naar haar, wie is zij? De telefoon gaat terwijl ik allerlei vragen aan mijn dochter stel over deze vriendin. Ik neem op, noem mijn naam en hoor een knarsende stem. Ze noemt mijn naam (geen “mevrouw” dus) en zegt dat ze mij via mijn zus kent, dat ze nu in Spanje woont in verband met een stage, dat zij Holland wil bezoeken en dat ze bij mij moet logeren, omdat de hotels in Nederland te duur voor haar zijn en dat ik over dit alles allang door mijn zus gewaarschuwd moest zijn. Alles in één ademhaling.
Mijn eerste reactie is om gewoon te zeggen: “Blijf daar maar waar je bent, mevrouw.” Maar in plaats daarvan vraag ik: “Wie bent u? Wanneer wilt u komen?” “Ik ben een vriendin van je zus, morgen inshaallah ben ik bij jou”, volgt het trefzekere antwoord. Ze geeft mij niet de tijd om na te denken, ze noemt de tijd wanneer ze aankomt, vraagt mijn adres en hangt op.

Sluwe vrouw of?

Moet hieraan nog toegevoegd worden hoe mijn humeur was veranderd? Twee dagen met een onbekende vrouw in mijn huis! Wat het erger maakte, was dat ik niet begreep hoe mijn zus haar hier naar toe had kunnen sturen? Een stem van binnen maakte bezwaar: “Waarom laat je anderen dingen doen die jij jezelf nooit zou veroorloven tegen hen te doen?” Een terechte en pijnlijke vraag. Maar nog pijnlijker is de erkenning van het feit dat ik nooit “nee” zou durven zeggen. Want, wat zouden de gevolgen zijn van zo’n niet deugend gedrag, wat zouden mensen denken? Ik probeer positief te blijven, doe boodschappen, kook eten, haal bedlakens uit de kast enz.
“De gast is heilig”, zegt men bij ons. En er is het gezegde: “Een gast is van God, hij is de baas. De gastheer (gastvrouw) is zijn slaaf.” Ik betracht alle regels van de heilige gastvrijheid die bij mijn cultuur horen en bereid me voor alles te verdragen met een geduld van een martelaar. Ondertussen mail ik mijn zus om te vragen over haar vriendin.

Wanneer mijn gast weggaat , zijn wij thuis aanzienlijk opgelucht. Ik ben helemaal uitgeput, geestelijk en fysiek. Bovendien moet ik de volgende dag naar mijn werk.
Dan krijg ik antwoord van mijn zus. Op mijn vraag over haar vriendin antwoordt ze dat ze niemand naar mij toe gestuurd heeft! Daar is geen sprake van. Zij heeft die vrouw één keer gezien. S. is helemaal onze landgenote niet, mijn zus heeft haar alleen mijn telefoonnummer gegeven, omdat de vrouw mij een videoband wilde sturen.

Nu zoek ik een antwoord naar een vraag: waarvan ben ik nu eigenlijk de dupe geworden: van een sluwe vrouw die mij gebruikte of van de tradities van mijn cultuur die nooit een “Nee!” toestaan?