Met andere ogen

Wie het afgelopen jaar alleen de Nederlandse media kon volgen, heeft een raar jaar beleefd. Ja, er waren wel wat oorlogen aan de gang - in eentje deden zelfs Nederlanders mee - maar dat was allemaal ver weg. Binnenlands gebeurde er echter van alles dat wereldschokkend was: zo volgden veel media twee nieuwe politieke partijen die precies vertolken wat ‘het volk’ wil, al wist het volk dat zelf nog niet. Zo waren we verslaafd aan een geruchtmakend onderzoek van tv-maker Peter de Vries naar een te lang vrij rondlopende jongeman; zo bracht een politicus één van de slechtste knip-en-plak-video'tjes van de moderne tijd uit; zo kreeg de zaak Holleeder (wie?) alle aandacht; zo moeten we ineens afrekenen met een decennium dat wel nog buitenparlementair activisme kende; zo keken we met zijn allen diep in onze navel en draaiden ettelijke malen om de daar gevonden vuiltjes heen.

Gebeurde er buiten die navel dan helemaal niets?
Oh jawel, we meetten onze krachten op het voetbalveld met andere landen; onze voormalige politieke ster Hirsi Ali was even terug in het land; en last but not least: de Obamania sloeg toe. En daar houdt het volgens de nieuwsvoorziening van een groot aantal media wel mee op.

Provincialisme

Voor een land dat jarenlang als een zelfverkozen gidsnatie in de wereld stond, is dit wel een somber stemmend rijtje. Los van de vraag of die gidsopvatting een terechte was, leken we tot nog maar een paar jaar geleden veel beter in staat de wereldwijde ontwikkelingen tot Nederlandse proporties terug te brengen. Tegenwoordig lijkt het net of ontwikkelingen die zich buiten de dijken van dit land afspelen ook stoppen bij die dijken. Kleine Nederlandse gebeurtenissen worden opgeblazen tot wereldschokkende events. Dat is in een notendop de inversie die plaatsvond in het Nederlandse medialandschap. Over de redenen voor die omslag hebben verschillende experts verschillende meningen gegeven. Constante daarin is het kleiner worden van de wereld en het daarmee gepaard gaande provincialisme.

Maar ook de provincie wordt geraakt door mondiale ontwikkelingen: stijgende olieprijzen op de wereldmarkt maken ook de benzine bij de buurtpomp duurder. Mogelijke repercussies op vermeende belediging door een filmpje raken niet alleen de maker. De Nederlandse betrokkenheid bij de illegale oorlog in Irak speelt in het buitenland wel eens op. Om over de positie van Nederland als trouwe bondgenoot van een om zich heen slaande supermacht 'in decline' maar niet te spreken.

Waarom krijgen deze mondiale ontwikkelingen niet de aandacht die zij verdienen? Wat verklaart de koppige opstelling het kleine Nederlandse nieuws niet te relateren aan mondiale processen? Waarom zien en lezen we alleen dat, waarvan we denken er controle over te hebben? Voorbeeld? In aanloop naar het Europees Kampioenschap voetbal was er veel, heel veel, aandacht voor het Nederlandse team. Hoe de coach ‘zijn jongens’ tot een eenheid smeedde, welk spelsysteem we zouden hanteren, niets bleef ons bespaard. Maar over de tegenstanders, toch niet de minsten, kregen we geen uitweidingen. Die waren statisch en klaarblijkelijk niet in voorbereiding op het EK.

Dit voorbeeld kan als illustratie dienen voor de gehele nieuwsvoorziening: in Nederland kolkt het van de gebeurtenissen, terwijl de context ervan, de gemondialiseerde wereld, als een statische achtergrond wordt gepresenteerd. Daarmee lijkt Nederland in een kramp te schieten, want lokale ontwikkelingen krijgen zo geen reliëf, geen vergelijkbare waarde. De zoektocht naar oplossingen voor problemen wordt daarmee ook een nauwe, namelijk een exclusief Nederlandse. Deze narcistische opstelling verklaart wel onze zucht naar hypes, maar niet de achtergrond ervan. Waar komt die dan toch vandaan?

Friso Wiersum
programmeur Tumult
www.tumultdebat.nl

Debat:
TUMULTzaal, Domplein 4, Utrecht.
13.00-14.00 uur, 15.00-16.00 uur.  Entree: vrij