‘Je bent op de eerste plaats Surinamer, daarna pas ben je van Hindoestaanse of Creoolse afkomst’, zei oud-legerleider en voorzitter van de Nationale Democratische Partij (NDP) Desi Bouterse tegen een verslaggever in Suriname. Volgens de verslaggever was hij omringd door Surinamers van diverse afkomst. Het beschreven tafereel vormt een grote tegenstelling met het Suriname van 30 jaar geleden toen etnische solidariteit het stemgedrag van Surinamers bepaalde. Een Hindoestaan stemde op een Hindoestaanse partij en een Creool stemde op een Creoolse partij. 

Voor de Surinaamse gemeenschap in Nederland staan op dit moment niet zozeer de verkiezingen in Nederland op 9 juni op het netvlies, maar eerder die van Suriname op 25 mei, morgen. Terwijl in Suriname in de jaren 80 van de vorige eeuw etnische solidariteit van belang was voor de stemmer, in Nederland aangekomen kon de eerste generatie Surinamers niet meer op een Creoolse of Hindoestaanse partij stemmen. Hun stem ging dan meestal naar de PvdA, omdat die partij zich zou inzetten voor de sociaal zwakkeren. Een groep waar Surinamers toen deel van uitmaakten. Decennia later lijken deze vanzelfsprekendheden voorbij, zegt econoom en historicus Sandew Hira. 

Ondernemersbelang
Winston Tsie, tweede generatie, is een voorbeeld van de verschuivende panelen binnen het Surinaamse electoraat. Tsie neigt ernaar het sociale belang (PvdA) ondergeschikt te maken aan het ondernemersbelang (VVD). ‘Als ondernemer ga je altijd voor de VVD. Zij staan voor vooruitgang. Ik moet ook aan mezelf denken. Maar het sociale van de PvdA is ook nodig.’ Lukraak op een Surinamer stemmen doet hij niet. ‘Je kijkt toch eerst naar de inhoud van het programma?’
Charmie Sheer, eveneens behorend tot de tweede generatie, zegt dat etniciteit al lang geen rol meer speelt binnen zijn familie. ’We zijn van gemengde afkomst. In Suriname werd mijn vader – een Hindoestaan - geacht op de Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP) te stemmen. Hij stemde echter Nationale Partij Suriname (NPS) waarmee hij een sterk signaal afgaf binnen de eigen etnische groep.’ Sheer gaat op 9 juni D66 stemmen. ‘Ze staan voor bestuurlijke vernieuwing.’

Hirsi Ali
De Vries (eerste generatie) stemt op 9 juni VVD. ‘Als Hirsi Ali op de kandidatenlijst stond kreeg zij een voorkeurstem, omdat zij op een nette manier zaken aan de orde stelt.’ De Vries is wat verbolgen over het huidige integratiebeleid. De PvdA deed niets voor hem toen hij 55 jaar geleden als arme student naar Nederland kwam en de SP en GroenLinks vindt hij maar communistische partijen. Aisha Esseboom, derde generatie, gaat misschien ChristenUnie stemmen omdat deze partij ruimte schept voor het gezin en wil investeren in een duurzame samenleving. Een Surinaamse kandidaat krijgt niet  per se haar stem.  

Joan Rozenblad,  tweede generatie, is de enige die concreet overweegt op een Surinaamse kandidaat te stemmen. Ze was vroeger ressortraadslid voor het Nieuw Front (partijcombinatie met o.a. de NPS) in Suriname. Op 9 juni stemt de psychiatrische verpleegkundige GroenLinks en dan het liefst op een Surinaamse kandidaat. ‘GroenLinks heeft op het gebied van de gezondheidszorg en het onderwijs goede plannen. Op de werkvloer merk ik dat de werkdruk hoger is geworden. Daar lijden het personeel en de patiënten onder.’ Eerst stemde ze PvdA, maar die partij heeft haar teleurgesteld. ‘Het is schrijnend geworden in de zorg.’ Als ze nu in Suriname was zou ze zich weer inzetten voor het Nieuw Front. 

Sociale differentiatie
Wat heeft tot deze verschuiving geleid in het stemgedrag van Surinamers in zowel Suriname als Nederland? Sandew Hira: ‘Vroeger bestonden er in Suriname geen grote sociale verschillenen tussen de etnische groepen. Creolen waren arbeiders en Hindoestanen waren kleine boeren. Onder de groepen was nauwelijks sprake van sociale differentiatie. Nu zie je dat zij tot diverse klasse behoren en met elkaar gaan samenwerken omdat hun belangen naar elkaar toe groeien.’ In Nederland gebeurt volgens hem precies hetzelfde. ‘In Nederland heb je nu ook Surinamers van verschillende klasse waardoor hun stemgedrag op die van de Nederlanders gaat lijken. Naarmate de sociale differentiatie toeneemt, gaat het ook op politiek vlak tot uiting komen.’ 

PvdA verliest
Van de Surinaamse Nederlander die per definitie PvdA stemde lijkt ook -uitzonderingen daargelaten - vrijwel niets over. Sandew Hira: ‘Surinamers in Nederland, en vooral de jongeren, zijn nu hoger opgeleid en behoren niet meer bij uitstek tot de lagere klasse. Daardoor hoeft de PvdA niet hun eerste keuze te zijn.’ Of de theorieën van Sandew Hira kloppen zullen de verkiezingen in Suriname op 25 mei en de Tweede Kamer verkiezingen op 9 juni uitwijzen. 

_{Dit is deel 1 van een serie over stemgedrag onder de verschillende generaties nieuwe Nederlanders. In de volgende afleveringen komt het veranderend stemgedrag van Turkse, Marokkaanse, Hindoestaanse, Antilliaanse en Afghaanse Nederlanders aan bod.}