Op 11 juni 1977 werd de treinkaping bij de Punt tot een gewelddadig einde gebracht door de Bijzondere Bijstands Eenheid (BBE) van de mariniers. Zesendertig scherpschutters doorzeefden de gekaapte trein op vier plaatsen met 15.000 kogels. Hierbij kwamen zes gijzelnemers en twee gijzelaars om het leven. De gijzelnemers streden voor een vrije en onafhankelijke Republiek van de Zuid Molukken. Minister van Defensie Hillen wil de betrokken mariniers voor hun actie destijds belonen met een insigne.
Ikzelf plaats hierbij vraagtekens. Als mens heb ik respect voor diegenen die strijden voor de vrijheid van burgers als er sprake is van een gewelddadige en levensbedreigende situatie. Maar wanneer dat geweld met dodelijk geweld beantwoord wordt, vraag ik bij af of een beloning op zijn plaats is. Bovendien is de timing van de aanvraag voor het insigne, 35 jaar later, uiterst opmerkelijk. Juist op een moment dat de erkenning van de Molukse gemeenschap in Nederland in het geding is. Niet vanwege mislukte politieke aspiraties van toen, maar om de zorgelijke positie van de gemeenschap en zijn historisch erfgoed nu.

Het insigne in het licht van excuses

Twee belangrijke hoofdstukken in de geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland vormen de aankomst in Nederland in de jaren ’50 en de kapingen in de jaren ‘70. Beide kun je plaatsen in een oorzaak-gevolg constructie. Voor de valse start van de Molukse gemeenschap die bij aankomst in Nederland werd gemaakt, vroegen onder andere Jolande Sap en Emile Roemer eerder dit jaar nog om excuses van de regering.
Laat nou juist die valse start mede de oorzaak zijn voor de gijzelingsacties in de jaren ‘70. Een hele gemeenschap van 12.500 man ontnomen van een sociale status. Mannen onderweg naar Nederland ontslagen uit het leger, gezinnen jarenlang levend in voormalige doorgangskampen voor Joden, en na de overgang in woonwijken gedoemd tot het bestaan van een fabrieksarbeider. Dat terwijl de families de droom hadden voor een eigen onafhankelijke republiek. Een droom waarmee Nederland speelde, in die zin dat het onvoldoende opkwam voor die gemeenschap die alles opofferde voor het koninkrijk. De gemeenschap die in 1975 met lede ogen toekeek naar de onafhankelijkheid van Suriname, en het moest doen met de woorden van Juliana dat een ieder recht heeft op een onafhankelijke staat. Tegelijkertijd beseffende dat deze voor Molukkers in Nederland niet weggelegd was. Met enige rede zou je kunnen beargumenteren dat de Molukse gemeenschap structureel door Nederland werd gekaapt.
Wat voor psychologisch effect moet dat gehad hebben op de Molukse jongeren die destijds opgroeiden? Het antwoord hierop weten we. Een kleine groep koos voor de weg van het geweld, en de gijzelingsacties. Een keuze die ik niet goed wil praten. Wel vraag ik mij af waarom een insigne wenselijk is voor een hardhandig dodelijk ingrijpen waarbij een oorzaak toch ook bij de regering van destijds te vinden is? En waarom een actie belonen, die ook betreurd werd door een politiek kopstuk en tijdens de kapingen een hoofdrolspeler als den Uyl? Die zelfs zei: ,,Het blijft een executie van mensen -...in overtreding, maar het is een executie.''

Een executie

Ik bedenk mij dat 15.000 schoten op vier compartimenten in een trein ook niet anders dan een executie kan zijn. Was het nodig om met zoveel geweld de kaping tot een einde te brengen? Iedere politicus van die tijd zal aangeven van wel. Toch blijft bij mij dat vreemde onderbuikgevoel, zeker als het gaat om het uitdelen van insignes.
Gelukkig wordt dat onderbuikgevoel nog eens bevestigd door toenmalig commandant Kommer die aangeeft het insigne niet te willen ontvangen. Hij vindt het "ethisch onjuist" een lintje te krijgen voor het doden van mensen. Ook oud-commandant der strijdkrachten Dick Berlijn vindt het lintje een verkeerd signaal.
Wat mij nog het meeste bevreemd is dat er destijds al erkenning is geweest voor betrokken mariniers in de vorm van een decoratie. In 1977 werden door minister van Justitie Van Agt drie mariniers benoemd tot ridder in de orde van Oranje-Nassau*. Je kunt dat een symbolisch gebaar noemen naar de rest van de betrokkenen. Er werd verder geen ruchtbaarheid gegeven aan de onderscheidingen. Misschien zijn we ons hier daarom vandaag de dag niet van bewust.

Het faillisement van de Molukse gemeenschap

Ik begin mij de laatste maanden ook steeds drukker te maken over wat je toch wel 'het faillissement van de Molukse gemeenschap in Nederland' kunt noemen. Die excuses waar Sap en Roemer voor pleiten, lijken mijlenver. Een constructief beleid ten aanzien van de gemeenschap blijkt eveneens ver te zoeken. Het Moluks  Museum moet sluiten zonder enig ingrijpen, niet eens een Kamervraag. Subsidies voor instellingen die zich inzetten voor de Molukse gemeenschap worden stopgezet, en een demissionair minister pleit ervoor dat betrokkenen een insigne krijgen voor het gewelddadig ingrijpen tijdens de gijzelingsacties in 1977. Vanuit de overheid wordt op geen enkele wijze verantwoordelijkheid genomen.
Vorig jaar nog ‘vierden’ Molukkers hun 60-jarige aanwezigheid in Nederland. Op 4 mei 2011 werd namens de Molukse gemeenschap een krans gelegd op de Dam. Maar nog meer staat op 11 juni, de dag waarop de gijzelingen werden beëindigd, een deel van de Molukse gemeenschap stil bij de pijnlijke geschiedenis van zijn bestaan in Nederland.

* P.Bootsma, De Molukse Acties: treinkapingen en gijzelingen 1970-1978, Amsterdam: Boom 2000, p. 348. De auteur geeft eveneens aan dat het toekennen van de orde is bevestigd door Kanselarij der Nederlandse Orden.